Enerji endüstrisindeki fonksiyonel kontrol şemaları sıklıkla SAMA diagramları olarak tanımlanır. Scientific Apparatus Makers Association tarafından geliştirilen SAMA şemaları endüstriyel ve yardımcı tesis kazan uygularımında kontrol stratejilerinin tanımlanması ve dokumante edilebilmesi oluşturulmuştur. ISA’in de benzeri bir şeması ve tanımlamaları olduğunu düşünürsek her iki gösterim arasında belirgin farklar vardır.  Aşağıdaki iki farklı kullanım belirgin bir şekilde görülmektedir.

sama1

SAMA Standardı PMC 22.1-1981 Fonksiyonel Diagramming of Instrument and Control Systems SAMA tarafından veya başka bir organizasyon tarafından artık desteklenmese de , sembollerin uzun bir süre daha kullanılacağı düşünülmektedir.

STANDARD SEMBOLLER

Yukarıdaki şekilde gördüğümüz akış kontrol döngüsü ISA ve SAMA olarak gösterilmiş halidir. Akış transmitteri için kullanılan sembol ( FT-xxx) her ikisinde de aynı şekilde kullanılmaktadır. Akış Gösterim ve Kontrolcü ( FIC-xxx) için ISA basit bir sembol kullanır. SAMA diagram ise oransal , integral kontrolleri ile set değerinin , otomatik manuel transferin gösterimini de içerir. SAMA ve ISA versiyonlar akış kontrol vanasının gösterim sembolünü de farklı kullanır.

SAMA diagramında kullanılan semboller aşağıdaki tablolarda daha detaylı gösterilmeye çalışılmıştır.

sama2

 

sama3

 

SEMBOL DEĞİŞİKLİKLERİ

PID KONTROLCÜLER

PID kontrolcüler genel olarak oransal (proportional) , integral ( integaral) ve türev ( derivative) kontrolü kapsar. PID kontrolcülerde iki adet giriş olur proses değeri ( PV ) ve set değeri (SP) değeri bu değer PV değeri için hedef değerdir. Kontrolcü bu iki değer arasındaki farkı hesaplar bu bu farka göre bir çıkış değeri üretir. P, I ve D kontrolcülrinden farklı şekilde kullanılabilir.

Aşağıdaki şekilde 2A PID kontrolcünün bu fonksiyonların tipik matematik sembolleri ile gösterimi şeklinde kullanılır.  Gösterimdeki dikdörtgen şekiller fonksiyonun otomatik olarak gerçekleştirildiğini gösterir. 2B deki şekil ise matematiksel sembollerin doğrudan P, I ve D harfleri ile yer değiştirmektedir. 2C ise sembolün daha basitleştirlmiş halidir. 2Dise bu gösterimin SIEMENS 353’teki uygulama yöntemini göstermektedir. Bu gösterimde derivatic modu kontroldeki hatanın değil proses değerindeki değişimin bir fonksiyonudur.  Bu sayede set değeri artış veya azalışlarında ani bir değişim engellenmiş olur.  Buna rağmen çoğu SAMA gösteriminde  bu detaya girilmez.

Tek Döngü Kontrol ( Single Loop Control ) :

Temel bir single loop kontrol şeması bir proses değerini, ayarlanabilir bir set değerini, otomatik manuel geçişini ve son sontrol elemanını içerir. Şekil 3 ise bunu göstermektedir.

Şekil 3A’da tipik bir PI kontrolcünün SAMA çizimi görülüyor. Birbirine bağlı olan 3 baklava şeklinden soldaki A  ayarlanabilir set değerini, sağdaki A ise ayarlanabilir manuel çıkış değerini göstermektedir. T harfi ise oto/mauel transfer anahtarını gösterir. Baklava şeklindeki gösterim bu fonksiyonların manuel olduğunu ve operator tarafından gerçekleştirildiğini gösterir. Bu gösterimlerin yeri ise belirli ekipmanlar için satnadrd geliştirilirken sembolik olarak tanımlanmış ve o şekilde kullanımı devam etmiştir.

sama5

Şekil 2: PID Kontrolcü Sembol Değişimleri

sama6

Şekil 3: Single Loop Kontrol Değişik Gösterimi

 

3B gösterimi set point gösterimini doğrudan PID gösterimine taşımıştr. Aynı zamanda FCV’yi de vana pozisyoneri ile birlikte göstermektedir.Çoğu çizim gösterimi basitleştirmek için pozisyoner gösterilmemektedir.

3C’deki şekil ise 3 adet baklava kullanımının başka bir şeklini göstermektedir. Burada FCV yerine lineer olmayan bir f(x) kullanılmıştır. Bu kullanım lineer olmayan bir vana veya karakterize fonksiyonu için kullanılabilir. Bunun dışında bazı SAMA gösterimlerinde de son kontrol elemanının vana olup olmadığından bağımsız olarak bu fonksiyon gösterimi kullanılabilir.

 

Kaynak: Siemens

Bunlar da ilginizi çekebilir:

P&ID Çizimini Anlamak

P&ID Sembolleri

 

 

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu girin!
Lütfen isminizi giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.